Zweetvoeten

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
Met de winter op komst dragen we weer gesloten en warme schoenen. Schoenen die lang niet altijd ventilerend zijn. Het aantal mensen met klachten van zweetvoeten neemt hierdoor toe. In dit artikel bespreken we overmatig zweten van de voeten; de oorzaak, de gevolgen en de behandelopties.

Zweten is een normale functie van het lichaam. Bij warmte worden de zweetklieren in onze huid actief. Het zweet op de huid helpt het lichaam om af te koelen. Zweten neemt toe onder invloed van inspanning, stress, warmte, het eten van sterk gekruid voedsel en bij het drinken van alcohol. 

Hyperhidrose

Soms hebben mensen last van overmatig zweten, dit noemen we hyperhidrose. Er is dan sprake van een overmatige zweetsecretie vanuit de zweetklieren (Secretie is het afscheiden van lichaamsvocht, aldus Wikipedia, red.). Dit kan lokaal zijn, zoals alleen in de oksels, op de handpalmen of op de voetzolen, maar het kan ook over het gehele lichaam en in het gelaat voorkomen. Toename van zweetklieractiviteit aan de handen en voeten wordt met name uitgelokt door emotionele factoren. Warmte of inspanning zorgt voor zweten op de gehele huid en alcohol of hete spijzen zorgen vooral voor zweten in het gelaat. Uit Amerikaans onderzoek blijkt overmatig zweten bij 3% van de bevolking voor te komen. 

Hyperhidrosis plantares

Overmatig zweten aan de voeten wordt hyperhidrosis plantares genoemd. De voeten zijn dan steeds nat van het zweet en daardoor vaak koud. De huid raakt verweekt en rimpelig door het continu aanwezige zweet. Met ‘zweetvoeten’ wordt vaak ook stinkvoeten bedoeld. De stinkende geur komt niet van het zweet zelf maar van bacteriën en/of schimmels die worden geproduceerd. De vochtige, warme voeten zijn de ideale plek voor bacteriën om te groeien. De bacteriën produceren afvalstoffen die stinken en kunnen bestanddelen uit zweet omzetten in stinkende geurstoffen. 

Zweetvoeten

Oorzaak

Het overmatig zweten ontstaat vaak al in de puberteit. Het kan jarenlang bestaan. Bij 30 tot 50% van de mensen komt het in de familie voor. Vanuit de hersenen komt een prikkel naar de zweetklieren die leidt tot zweetproductie. Wat de oorzaak is van deze prikkel is meestal niet bekend. Dit wordt primaire hyperhidrose genoemd en komt het meest voor. Er is dan een (lokaal) toegenomen zweetsecretie zonder een onderliggende ziekte. Bij secundaire hyperhidrose is er wél een aanwijsbare oorzaak. Voorbeelden van oorzaken zijn emoties, een schildklierziekte, suikerziekte, infectie, menopauze, overgewicht, bepaalde soorten kanker, stoornissen in het centrale zenuwstelsel of bepaalde geneesmiddelen. 

Zweetvoeten

Hyperhidrose aan de voeten is de meest voorkomende vorm van primaire hyperhidrose. De tweede meest voorkomende plek is onder de oksels. Bij secundaire hyperhidrose is emotie/spanning de meest voorkomende oorzaak van lokale hyperhidrose aan de voeten en/of handen. Het zweten is soms zo ernstig dat het kan leiden tot schaamte en zelfs sociale isolatie. 

Behandeling

De behandeling van hyperhidrosis plantares – oftewel zweetvoeten – kan bestaan uit: 

  • Aluminiumpreparaten: de aluminiumpreparaten werken op basis van het (tijdelijk) verstoppen van de uitvoergangen van de zweetklieren. Bij milde klachten kan het effectief zijn. Bij zeer hevige zweetproductie werken deze preparaten vaak onvoldoende.
  • Aluinstrooipoeder (=talkpoeder) moet een keer per dag aangebracht worden, daarna enkele uren laten intrekken.
  • Aluminiumhydroxychlorideoplossing 15% of crème 20%, dit moet een paar keer per week aangebracht worden in de avond, ’s nachts laten intrekken en ’s ochtends afwassen. Het bestaat in de vorm van een depflacon of een crème. 
  • Anti-transpirant deo’s. Deze bevatten ook aluminiumpreparaten.

Bovenstaande opties kunnen ook gecombineerd worden. 

Lokale anticholinergica

Dit is een nieuwe lokale toepassing, tot nu toe alleen nog verkrijgbaar de Verenigde Staten. Anticholinergica zijn medicijnen die de prikkeloverdracht in ons motorische zenuwstelsel kunnen remmen. In de zweetklieren leidt dit tot remmen van de zweetproductie. Voorheen bestonden anticholinergica alleen als systemische therapie (tabletten of drankjes om in te nemen). In de Verenigde staten is er nu specifiek voor overmatig zweten een lokaal anticholinergicum ontwikkeld: Qbrexza. Qbrexza doekjes bevatten het medicijn glycopyrronium (anticholinergicum). Het is recent goedgekeurd door de US FDA. De Amerikaanse onderzoeken laten zien dat het een keer per dag toepassen van de doekjes onder de oksels leidde tot een aanzienlijke afname van zweten. De onderzoekers hebben tot nu toe vooral gekeken naar het effect onder de oksels, maar het zal vermoedelijk ook toegepast worden op handpalmen en voetzolen. 

Iontoforese

Bij hyperhidrosis plantares kunnen goede resultaten bereikt worden met iontoforese. Het therapeutische effect berust op twee principes: elektroforese (verplaatsing van ionen onder invloed van hun elektrische lading door de huid heen) en elektro-osmose (transport van ionen als gevolg van waterverplaatsing). De werkzaamheid berust waarschijnlijk op elektrochemische beschadiging van de epidermis (opperhuid), die keratinisatie (verhoorning) van de uitvoergang van de zweetklier tot gevolg heeft. Het iontoforese apparaat heeft bakjes met water of vochtige sponzen waar een zwak elektrisch stroompje doorheen gaat. De voeten en/of handen worden hier ingezet gedurende vijftien tot twintig minuten. Behandeling moet drie keer per week toegepast worden, totdat het teveel aan zweten is afgenomen. Dan kan de frequentie omlaag naar een keer per week. Mogelijke bijwerkingen zijn irritatie of pijn van de huid.

Botuline-toxine injecties

Injectie met botox is een regelmatig toegepaste behandeling voor hyperhidrose. Met een injectienaald worden kleine beetjes botox in de huid van het aangedane gebied gespoten. Botox in de huid voorkomt het vrijkomen van acetylcholine uit de neuronen (zenuwcellen) en remt daarmee de zweetsecretie aanzienlijk. Het effect kan twee tot zes maanden aanhouden, daarna moet het herhaald worden. Het wordt minder vaak op de voetzolen toegepast omdat de injecties daar vrij pijnlijk zijn. Bovendien wordt botox voor de handpalmen en voetzolen niet meer vergoed, terwijl het onder de oksels nog wel vergoed wordt. Bijwerkingen zijn pijn van de injecties en soms tijdelijke spierzwakte van de onderliggende spieren.

Sympathectomie

Sympathectomie is een chirurgische behandeling, vaak uitgevoerd door een vaatchirurg. Het is de ‘last resort’ behandeling voor mensen met invaliderend zweten aan handen en/of voeten. De behandeling is selectief voor het stoppen van het zweten op de handen of de voeten. Met een operatie worden enkele gedeeltes van zenuwen die de zweetsecretie stimuleren geblokkeerd of doormidden gesneden. Vaak wordt eerst geblokkeerd. Dit heeft een effect van een tot twee jaar. Bij een goed resultaat wordt daarna de zenuw geheel doorgesneden met een permanent effect. Meestal wordt het zweten sterk verminderd. Een bijwerking is toename van zweten op andere plaatsen. 

Behandeling van zweetvoeten is dus mogelijk, variërend van lokale, verstoppende aluminiumpreparaten tot het specifiek doorsnijden van bepaalde zenuwen waardoor de zweetproductie op de handen of voeten stopt. 

Met dank aan: J.L. Klatte, dermatologie Amsterdam UMC en Huid Medisch Centrum

Referenties

  • www.huidziekten.nl
  • J.H. Sillevis Smitt, J.J.E. van Everdingen. Dermatovenereologie voor de eerste lijn. Tiende herziene druk. 2017. 
  • T. Wechter, S.R. Feldman. The Treatment of Primary Focal Hyperhidrosis. Skin Therapy Letter. Februari 2019
  • S. Nawrocki. The etiology, diagnosis, and management of hyerphidrosis: A comprehensive review: therapeutic options. J Am Acad Dermatol. 2019 sept.