Wat te doen bij wintertenen?

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
In de wintermaanden hebben sommige mensen pijnlijke of tintelende vingers en/of tenen die daarbij rood tot blauw verkleurd zijn. Het gaat dan om wintertenen, ook wel perniones genoemd. Wat kun je eraan doen als je daar zelf last van hebt?

Er wordt gesproken van winterhanden of wintervoeten (perniones) bij rode, soms paarsrode verkleuringen aan handen en/of voeten die ontstaan of verergeren onder invloed van kou. Soms doen ook de oren mee.

Hoe ontstaan wintertenen?

Maar hoe ontstaan die wintertenen nou en wat kun je eraan doen? Wintertenen ontstaan door een abnormale reactie van de kleine bloedvaten in de huid bij blootstelling aan kou. De normale reactie bij blootstelling aan een koude omgeving is dat de oppervlakkige kleine vaten minder bloed doorlaten, zodat er minder bloed naar de huid gaat. De kerntemperatuur van het lichaam blijft daardoor op peil, de temperatuur van de huid daalt. Als de huidtemperatuur te laag wordt, treedt een beschermingsmechanisme in werking, de vaatjes worden juist opengezet en de huid warmt snel op, wordt rood en warm en gaat gloeien.

Vaatjes

Bij wintertenen reageren de vaatjes anders. In de wat grotere vaten in de diepere gedeelten van de huid treedt na blootstelling aan kou een langdurige, aanhoudend dichtknijpen van de vaatjes op, die niet automatisch gevolgd wordt door vaatverwijding. De kleine haarvaten in de oppervlakkige lagen van de huid gaan wel maximaal openstaan in een poging om de afsluiting in de diepte op te vangen. Het gevolg daarvan is rode, gloeiende, vaak jeukende of branderige plekken op de aan kou blootgestelde lichaamsdelen. 

Oorzaak onbekend

De oorzaak van dit abnormale reactiepatroon is niet bekend. Deels speelt een erfelijke aanleg mee, want het komt binnen families voor. Het wordt ook wat vaker gezien bij mensen met een slechte voedingstoestand, onder andere bij anorexia nervosa. Hoe vaak en hoe veel het voorkomt is niet bekend. Het komt in ieder geval veel minder voor dan vroeger doordat schoenen steeds beter worden en ook de huizen beter worden verwarmd. Het komt wel meer voor bij vrouwen dan bij mannen en meestal in de kindertijd of op middelbare leeftijd. 

Hoe ziet het eruit?

De symptomen bij wintertenen of winterhanden wisselen per persoon. Op de plekken die blootgesteld zijn aan kou ontstaan één of meerdere rode tot paarse vlekken, knobbels, bultjes of platte plekken. De meest voorkomende plaatsen zijn de buitenzijde van de handen, vingers, voeten en tenen. Het kan ook voorkomen op de voetzolen, onderbenen, zijkanten van de heup, de neuspunt en de oorschelpen. Naast de eerder genoemde symptomen kan men blaren en wondjes op de plekken krijgen. Hierdoor is het risico op infecties verhoogd. De plekken kunnen branden, jeuken en pijnlijk zijn. Na blootstelling aan kou kan men klachten krijgen na twaalf tot 24 uur. De klachten kunnen vervolgens na een tot drie weken verdwijnen. Wintertenen of -handen kunnen chronisch zijn en langer duren of meerdere malen terugkomen. 

Behandeling van wintertenen

De behandeling van wintertenen is moeizaam. Het beste advies is om blootstelling aan kou te voorkomen. Probeer daarbij extreme kou te mijden en met name temperatuurwisselingen te voorkomen.

Wintertenen

Het beste excuus voor lekker warme wintersokken: je kunt er wintertenen mee voorkomen!

 

Daarnaast wordt geadviseerd om dikke sokken, en warme, ruime, goed isolerende schoenen, handschoenen en andere beschermende kleding te dragen. Daarbij ook het advies om sokken en schoenen droog te houden en ook geen te nauwe of knellende schoenen te dragen. 

Betere doorbloeding kan helpen

Er zijn behandelmethoden om de lokale bloedvoorziening te verbeteren en om de klachten te doen verminderen. 

  • Wisselbaden: dit wordt uitgevoerd voordat het winterseizoen begint. Hierbij worden de voeten kortdurend, maximaal twee tot drie minuten, ondergedompeld in koud water en daarna in warm water.
  • Massage en kamferspiritus of midalgan forte: soms wordt de pijn verlicht door een warmtecrème zoals wel gebruikt wordt bij spierpijn na het sporten. Daarbij zou massage ook de doorbloeding van de voeten kunnen verbeteren. 
  • Stoppen met roken: of deze methoden echt goed werken is niet goed onderzocht, maar sommige mensen hebben er baat bij. 
Draag in de winter altijd droge en niet knellende schoenen.

Naar het ziekenhuis

Als dit niet helpt, ga dan naar je huisarts, hij of zij kan je – indien nodig – een doorverwijzing voor de dermatoloog geven. De volgende behandelmethoden kunnen in het ziekenhuis worden uitgevoerd:

  • Lichttherapie: lichttherapie met UVB aan het begin van de winter zou ook de klachten kunnen voorkomen, maar de resultaten zijn zeer wisselend.
  • Lokale geneesmiddelen: er bestaan middelen die de huiddoorbloeding plaatselijk verbeteren. Bijwerkingen zijn er haast niet. 
  • Vaatverwijdende geneesmiddelen: dit zijn geneesmiddelen die de oppervlakkige vaten openzetten. Deze geneesmiddelen zijn echter niet zonder bijwerkingen en worden daarom met terughoudendheid voorgeschreven. Ze zijn in enkele studies effectief gebleken maar blijken ook in de praktijk helaas regelmatig niet werkzaam. 

Vanuit het ziekenhuis blijven dermatologen patiënten met chronische perniones vaak volgen omdat zich soms bindweefselziekten kunnen manifesteren. Hoewel wintertenen en -handen pijnlijk zijn, is het geen ernstige kwaal. Meestal is een bezoek aan een arts niet nodig. Het is wel een terugkerende kwaal, vaak komen de klachten van de wintertenen een volgende winter terug en houden ook makkelijk een maand aan. Het is wel nodig om naar de huisarts te gaan wanneer de plekken zich blijven uitbreiden en de pijn erger wordt.

Referenties:

  • www.huidarts.com
  • Bolognia. Dermatology. Third edition 
  • Dr. J.H. Sillevis Smitt, dr.J.J.E. van Everdingen. Dermatovenereologie voor de eerste lijn. Tiende herziene druk 2017. 
  • www.huidziekten.nl

 

Met dank aan: drs. A.S.M Steeman, AIOS dermatologie AMC