Zweten, alles wat je er wel (en niet) over wilt weten

‹ Terug naar overzicht
Geplaatst op:
Het zweet gutst van het gezicht, in het zweet des aanschijns, met het zweet in de handen, klotsende oksels, het luie zweet eruit werken, bloed, zweet en tranen, het angstzweet breekt uit… Dit zijn uitdrukkingen en gezegden in de Nederlandse taal die refereren aan zweten. Maar waarom zweten we eigenlijk?

Zweten of transpireren is een natuurlijke  reactie op een teveel aan warmte in het lichaam. De huid wordt vochtig en koelt daardoor af. Zweet bepaalt en handhaaft mede de zure pH-waarde van de huid en is een belangrijk onderdeel van de huidbarrière. Zweten is een primaire functie van de huid. Het werkt beschermend, herstellend en regulerend. Het sympathische zenuwstelsel zorgt voor zowel de aanmaak als de hoeveelheid zweet die wordt geproduceerd. 

Zweetklieren

Een volwassen mens heeft, verdeeld over het gehele huidoppervlak, zo’n drie miljoen zweetklieren. Merendeels eccriene en in mindere mate apocriene zweetklieren. De eccriene zweetklieren bevinden zich meer aan de oppervlakte van de huid. De apocriene klieren vinden hun oorsprong in de diepere lagen van de huid. Vanuit de papillaire laag in de dermis kronkelen kleine eccriene afvoerbuisjes in spiraalvorm naar de opperhuid. Daar monden ze uit in het huidoppervlak, de zweetporiën. Soms lopen de kliertjes parallel aan een haartje, maar meestal scheiden de afvoerkanaaltjes het zweet rechtstreeks uit in de bovenste huidlaag. Deze zweetkliertjes zijn rijkelijk voorzien van aan- en afvoerende bloed- en lymfevaatjes in de dermis. Het vocht voor het zweet wordt uit de bloedvaatjes geperst en opgenomen in het onderste segment van de zweetkluwens. Handen, voeten, oksels en hoofdhuid zijn echte voorkeursplaatsen. Daar zitten ook de meeste zweetklieren, onder de voetzolen wel 700 per m2. Onder de oksels circa 150 per vierkante meter, maar op de rug ‘slechts’ 65 per vierkante centimeter.

Geurloos zweet

Doordat het zweet voor 90 procent is samengesteld uit een waterige vloeistof met daarin elektrolyten (zoals zout, kalium, ammoniak, melkzuur, ureum, eiwitten, aminozuren en glucose) proef je een zilte smaak als er zweetdruppeltjes op de bovenlip staan. Dit zweet is (gelukkig!) geurloos. 

Apocriene zweetklieren 

Apocriene zweetklieren zijn van een geheel andere orde! Deze klieren bevinden zich voornamelijk in de oksels, rondom de anus en de tepels en monden uit in de haarzakjes. Tot de puberteit zijn ze in aanleg aanwezig, maar nog niet verder ontwikkeld. Adrenaline is de neurotransmitter die vanuit de hersenen en het zenuwstelsel invloed heeft op de secretie van de apocriene klieren. Onder invloed van de geslachtshormonen produceren de apocriene zweetklieren een geurloze olie-achtige substantie. De secretie is een beetje stroperig en lijkt op melk doordat er meer vetten en eiwitten in zitten. Elk levend wezen heeft een persoonlijke geur, uniek in samenstelling en afhankelijk van het huideigen microbioom. Diverse soorten op de huid levende bacteriën verteren het zweet en breken dit af. In combinatie met de dode keratinocyten en de vetzuren uit de talgklieren ontstaat een substantie die de zure en soms ranzig stinkende, penetrante zweetgeur kenmerkt. Zweten

Vochthuishouding

In het normale, dagelijkse leven produceert een mens gemiddeld ongeveer 200 milliliter zweet per dag, uiteraard al naar gelang de omstandigheden. Bij sporten wordt door inspanning veel meer energie verbruikt. Het lichaam zet dit om in warmte. De zweetklieren produceren meer vocht en zorgen ervoor dat deze warmte wordt afgevoerd om oververhitting te voorkomen. Bij topsport kan de zweetsecretie flink oplopen, dan spreek je van liters vocht. Topsporters hebben grotere zweetklieren. 

Twee liter water per dag

Huidvocht verdampt continu op een natuurlijke manier, om een constante lichaamstemperatuur te blijven behouden van circa 36 tot 37 graden Celcius. De longen maken eveneens deel uit van de vochthuishouding, bij het ademhalen komt er vocht vrij. Dit kun je zien door op een raam uit te ademen. Je ziet dat het glas beslaat. Het vocht koelt af en condenseert, waarna er druppeltjes op het raam te zien zijn. Dus die aanbevolen twee liter water hebben we absoluut nodig om het vochtpeil in ons lichaam op orde te houden! Het lichaam zelf geeft aan wanneer er een vochttekort dreigt te ontstaan. Je krijgt dan een droge mond en dorst.

Meer transpireren bij stress

Bij stressvolle situaties, zoals examens, sollicitaties of grote angst geeft het lichaam – onder invloed van de neurotransmitter acetylcholine – signalen af waardoor overmatig zweet in oksels, handen en gelaat wordt geproduceerd. Acetylcholine is tevens de neurotransmitter die de spiercontracties reguleert. Daarom kan Botox zowel worden gebruikt voor het stilleggen van spiertjes die zorgen voor rimpelvorming, als voor het lamleggen van overmatig werkende zweetklieren.

Zweetgeur niet favoriet

Hoewel zweten een natuurlijke reactie van het lichaam is, wordt de specifieke zweetgeur niet als erg positief ervaren en roept deze vaak aversie op. Zweetvoeten en okselgeuren zijn nu niet bepaald favoriete ‘parfums’. De associatie met slechte hygiëne en persoonlijke verzorging is dan ook snel gemaakt. 

Mannen hebben een andere transpiratiegeur dan vrouwen. Dat komt door de verschillende bacteriepopulaties en de feromonen (signaalstoffen die in de hypofyse worden aangemaakt en geproduceerd worden door zweetklieren). Deze feromonen zijn sterker aanwezig bij mannen in de vorm van androstenone en androstenol en zijn bedoeld als aantrekkingskracht op de andere sekse. Zweten kan dus toch heel opwindend zijn! 

 

Met dank aan Marianne van den Broek